دوره‌هاى چهارگانه نثر فارسي دورهء أول از أواخر نيمه أول قرن چهارم در زمان نوح بن منصور سامانى با ترجمهء تاريخ طبري تأليف أبو جعفر طبري ( 356 ه ) شروع شد ، موسوم به تاريخ بلعمى ونيز مقدمه شاهنامهء أبو منصورى وتا أواخر قرن پنجم انجاميد . دورهء دوم از أواسط قرن ششم با ترجمهء كليله ودمنه آغاز وتا قرن هشتم پيش رفت وهمان زمان دو سبك در عرض هم نمود كرد . يكى نثر مرسل وساده كه داراى مترادفات وموازنه‌ها بود وديگر نثر مسجّع وفنّى مطلق كه مترادفات وموازنات بسيار هم داشت . گلستان سعدى كاملترين نمونهء اين شيوه است . در دورهء سوم ، نثرها با سجع وقافيه وتكلّف وتصنّع است . اين سبك از قرن هشتم تا سيزدهم در إيران وتركستان وهند رايج بود . مانند ظفرنامه شرف الدين على يزدى ودرّهء نادرى وجهانگشاى ميرزا مهدى خان . دورهء چهارم ، زمان بازگشت أدبي است كه به پيروى از سعدى به وسيلهء قائم مقام فراهانى رواج يافت وتقليد از بيهقى وبلعمى شروع شد تا اينكه در قرن چهاردهم پس از اختلاط شرقيان با مردم مغرب زمين ، نشر جرايد وروزنامه‌ها ، ارتباطات سياسي وتجارى با غربيان ، سبك ساده‌نويسى ودور انداختن مترادفات وموازنه‌ها وسجعهاى مكرر رواج يافت « 1 » .

--> ( 1 ) . سبك‌شناسى ج 1 / 284 - 287 .